Futures contract in de praktijk: levering, hefboom en rollover

1. Wat is een futures contract vanuit het standpunt van de trader?

Een futures contract is een contractuele overeenkomst: wie een future koopt, verplicht zich de onderliggende waarde tegen de afgesproken prijs op een vastgelegde datum af te nemen. Wie verkoopt, verplicht zich tot levering. Beide partijen gaan dus een verplichting aan, niet alleen een recht.

Een voorbeeld uit 2009: als u met de future op ruwe olie voor maart 2009 long gaat op 44,80 dollar, hebt u geen ruwe olie gekocht. U hebt een contract gesloten om ruwe olie tegen die prijs in maart 2009 te kopen. Dat contract moet u nakomen en u moet de levering daadwerkelijk aannemen als u uw futures contract niet vóór het begin van de door de beurs vastgelegde leveringsperiode aan iemand anders hebt doorverkocht.

Stijgt uw future op ruwe olie naar 46,25 dollar en verkoopt u op tijd, dan boekt u een winst van 1,45 punten. Eén punt is bij dit contract 1.000 dollar waard, want een contract omvat 1.000 vaten. Dat is 1.450 dollar per contract vóór kosten.

Omgekeerd geldt hetzelfde: was u met de maartfuture op ruwe olie short gegaan op 44,80 dollar en had u nagelaten de positie vóór de leveringsperiode te sluiten (in dit geval terug te kopen), dan zou u in maart 2009 ruwe olie tegen 44,80 dollar moeten leveren. Koopt u de contracten terug op 46,25 dollar, dan verliest u 1.450 dollar per contract.

Test een gratis demo.

2. Welke contractspecificaties legt de beurs vast?

De beurs legt voor elk futures contract de contractgrootte, de minimale koersbeweging (tick), de expiratiedata, de leveringsvoorwaarden en de handelsuren vast. Deze voorschriften maken deel uit van het contract. Ze regelen ook onder welke voorwaarden echte goederen worden uitgewisseld als resultaat van de futureshandel.

De volgende tabel toont de specificaties van de E-mini S&P 500 future, die op de Chicago Mercantile Exchange (CME) wordt verhandeld, zoals ze in 2009 golden. Enkele gegevens, zoals handelsuren en prijslimieten, heeft de beurs sindsdien gewijzigd. Controleer daarom vóór elke trade de actuele specificaties van de beurs.

Uit contractgrootte en tick volgt hoeveel elke koersbeweging in geld waard is. Bij de E-mini beweegt één indexpunt de positie met 50 dollar. Deze puntwaarde moet u voor elk futures contract kennen voordat u positiegrootte en stop bepaalt.

3. Levering of cash settlement: wat gebeurt er bij de expiratie?

Bij de expiratie wordt een futures contract fysiek geleverd of in contanten afgerekend, afhankelijk van wat de beurs voor het contract bepaalt. Veel futures op grondstoffen zoals ruwe olie, zilver, maïs, koffie of suiker zijn leverbaar. Ze kunnen op een bepaald moment worden ingeruild tegen de onderliggende goederen.

Futures contracten zonder fysieke onderliggende waarde, bijvoorbeeld op de S&P 500 of de DAX, zijn niet leverbaar. Ze worden via cash settlement (afrekening in contanten) afgewikkeld. De cash settlement geldt op de expiratiedatum voor alle nog openstaande posities. Afgerekend wordt het verschil tussen de handelsprijs en de eindafrekeningsprijs, die zich baseert op de spotkoers van de index. Bij de S&P 500 is dat een speciale openingsnotering op de expiratiedag.

Een voorbeeld met de toen verhandelde grote S&P 500 future, waarbij één punt 250 dollar waard was (de E-mini is een vijfde daarvan): u koopt het maartcontract op 856,30 punten en houdt de positie aan tot de expiratie. Ligt de afrekeningsprijs op 876,30 punten, dan krijgt u het verschil van 20 punten gecrediteerd, dus 5.000 dollar (20 × 250 dollar). Strikt genomen wordt het verschil niet pas aan het einde geboekt: futures worden dagelijks tegen de afrekeningsprijs gewaardeerd (mark-to-market), winsten en verliezen gaan elke dag naar de rekening. In totaal komt u uit op 5.000 dollar vóór kosten.

Test een gratis demo.

4. Waarom komt het bij futures trading zelden tot levering?

De overgrote meerderheid van alle trades met een futures contract eindigt zonder levering, omdat de posities vooraf worden gesloten. Het hardnekkige fabeltje over de trader die long ging in tarwefutures en op een ochtend een berg graan in zijn voortuin vindt, heeft weinig met de praktijk te maken.

Fysieke leveringen betreffen doorgaans internationale handelaren en hedgers, zoals graanhandelaren of olieraffinaderijen. De meeste trades, vooral de kortlopende, zijn al afgesloten voordat een levering ook maar in zicht komt. Kortetermijntraders in futures willen net als aandelentraders profiteren van koersschommelingen. In de goederen zelf zijn ze niet geïnteresseerd.

Voor particuliere klanten geldt bovendien: veel brokers staan geen fysieke levering toe en eisen dat posities in leverbare contracten tijdig vóór de leveringsperiode worden gesloten of doorgerold. Let daarom bij elk leverbaar futures contract op de laatste handelsdag en de eerste kennisgevingsdag (first notice day) van het contract.

5. Welke voordelen biedt een futures contract ten opzichte van aandelen?

De twee grootste praktische voordelen van futures ten opzichte van aandelen zijn het ontbreken van beperkingen op short gaan en de lagere margin. Een futures contract is even gemakkelijk te verkopen als te kopen. Anders dan bij het short verkopen van een aandeel hoeft er niets „beschikbaar voor uitlening” te zijn om een aandelenfuture te shorten. Voor kortetermijntraders die aan beide kanten van de markt willen handelen, is dat een duidelijk voordeel.

Het tweede voordeel is de hoge hefboom. Die brengt tegelijk het grootste risico met zich mee, zoals de volgende paragraaf laat zien. De margin is de zekerheid die u voor een openstaande positie stort. Op de Amerikaanse futuresmarkten verschilt ze per contract en lag ze in 2009 meestal onder 10% van de contractwaarde.

Een voorbeeld uit 2009: de grote S&P 500 future noteerde op 856,30 punten, de tegenwaarde bedroeg 214.075 dollar (856,30 × 250). Als margin was hoogstens ongeveer 21.407,50 dollar nodig. Een even grote aandelenpositie op krediet vereiste in de VS door de margineis van 50% ongeveer 107.037,50 dollar eigen vermogen.

Probeer de gratis demo.

Stijgt de index met 20 punten, dan levert dat in elk geval 5.000 dollar op. Afgezet tegen het ingezette kapitaal is het verschil echter groot, zoals de volgende eigen berekening (vóór kosten, vereenvoudigd) laat zien:

6. Hoe groot is het risico door hefboom en margin?

De hefboom die hoge procentuele winsten mogelijk maakt, zorgt evengoed voor hoge verliezen. Gaat de positie tegen u in, dan kunt u bij futures meer verliezen dan de gestorte margin en in het uiterste geval meer dan uw volledige rekeningsaldo. Daalt het saldo onder de minimale margin, dan moet u geld bijstorten (margin call), anders wordt de positie gesloten. Daarom gelden futures vaak als bijzonder riskant.

Stop-loss orders verlagen het risico van de hefboom aanzienlijk. Een stop-loss is een order die een positie automatisch sluit zodra een vastgelegde koers wordt bereikt. Een voorbeeld, vereenvoudigd:

1. U handelt de grote S&P 500 future en plaatst de stop 4 punten van de instap.
2. Elk punt is 250 dollar waard. Het geplande risico bedraagt daarmee 1.000 dollar per contract plus kosten.
3. Staat er 50.000 dollar op uw rekening, dan komt dat overeen met een risico van 2% per trade.

Met welk procentueel risico 1.000 dollar overeenkomt, hangt dus af van het kapitaal op uw tradingrekening. Zolang er geen hevige koersval tussenkomt, is het met een consequent geplaatste stop zeer onwaarschijnlijk dat u een groot deel van uw kapitaal verliest.

Verliesscenario: een stop is geen gegarandeerde uitstapkoers. Opent de markt na een nieuwsbericht 20 punten onder uw stop, dan wordt de stop-order pas daar uitgevoerd. Het verlies bedraagt dan volgens eigen berekening ongeveer 6.000 dollar (24 punten × 250 dollar) in plaats van 1.000 dollar, dus 12% van een rekening van 50.000 dollar. Zulke koerssprongen (gaps) en uitvoeringen tegen slechtere koersen (slippage) zijn in snelle markten altijd mogelijk.

Wat vaak over het hoofd wordt gezien: niemand is verplicht met de minimale margin te handelen. De beurs legt de margin vast, brokers mogen voor 's nachts aangehouden posities hogere, maar geen lagere percentages vragen. Toch hoeft niemand de rekening tot die grens te benutten. Wie duidelijk meer kapitaal stort dan minimaal vereist, verkleint het gevaar van onevenredig grote verliezen en van een margin call.

Of u puntwaarde, stopafstand en positiegrootte goed onder controle hebt, test u het best zonder kapitaal in te zetten. In de gratis demo van het platform NanoTrader kunt u futures orders met realtime koersen uitproberen.

7. Waarom is liquiditeit belangrijk bij futures trading?

De liquiditeit van een futures contract bepaalt of u tegen eerlijke koersen kunt in- en uitstappen. Liquiditeit betekent dat er voldoende kopers en verkopers actief zijn, zodat ook grotere orders zonder sterke koersbeweging worden uitgevoerd. De populairste futures contracten zijn zeer liquide. Uitvoeringsproblemen zijn daar doorgaans zeldzaam, behalve af en toe bij zeer grote orders of in een zeer snelle markt.

Bij minder gevraagde of nieuwe futures contracten kan een gebrek aan liquiditeit leiden tot bredere spreads en meer slippage. De spread is het verschil tussen aan- en verkoopkoers. Beide zijn verborgen kosten die elke trade belasten en bij kortetermijnhandel snel zwaar doorwegen.

Ook binnen een futures contract verschuift de liquiditeit: er wordt vooral gehandeld in de contractmaand met de eerstvolgende expiratie (frontmaand). Kort voor de expiratie verschuiven de volumes naar de volgende contractmaand.

8. Wat betekent rollover bij een futures contract?

Rollover betekent een openstaande futurespositie van de aflopende contractmaand naar de volgende overbrengen. Daarvoor sluit u de positie in het oude contract en opent u tegelijk een even grote positie in het nieuwe. Wie bijvoorbeeld long is in het maartcontract, verkoopt dat en koopt het junicontract.

Sommige traders ervaren de terugkerende expiratiedata en rollovers als lastig en vinden futures trading daarom omslachtiger en duurder dan aandelenhandel. In werkelijkheid kost elke rollover twee transacties, dus kosten en spread. Bovendien noteert de nieuwe contractmaand meestal tegen een andere koers dan de oude. Dat koersverschil is geen winst of verlies, maar moet wel worden meegenomen bij stops en koersdoelen.

In het totaalbeeld wegen deze punten minder zwaar dan men op het eerste gezicht zou denken. Dat geldt vooral voor kortetermijntraders, van wie de posities toch zelden tot de expiratie openblijven. Bij indexfutures zoals de DAX of de S&P 500 komen de contractmaanden maar vier keer per jaar.

9. Futuressegmenten: welke contracten zijn er?

Futures contracten worden naar hun onderliggende waarde in segmenten ingedeeld. Hoewel futures hun oorsprong in de landbouw hebben, komt vandaag het grootste deel van de volumes voor rekening van financiële futures. De tabel noemt typische contracten en de beurzen waar ze in 2009 werden verhandeld. Ze is niet volledig.

Het beurslandschap is sinds 2009 sterk veranderd. CBoT en NYMEX behoren vandaag tot de CME Group, LIFFE en NYBOT tot de Intercontinental Exchange (ICE). Enkele contracten uit de lijst, zoals varkensbuiken en LIBOR- en eurodollarfutures, worden niet meer verhandeld.

Conclusie

Wie een futures contract verhandelt, sluit een contract met vaste regels voor grootte, expiratie en afrekening. Kortetermijntraders sluiten hun posities vóór de expiratie of rollen ze door naar de volgende contractmaand. Met leveringen hebben ze daarom praktisch niets te maken.

De sterke punten van futures zijn de eenvoudige mogelijkheid om short te gaan, de hoge liquiditeit van de grote contracten en de geringe kapitaalbehoefte. De hefboom is tegelijk het grootste risico: verliezen kunnen groter zijn dan de margin. Ken daarom de puntwaarde van elk contract, plaats stops, houd rekening met koerssprongen en houd meer kapitaal aan dan de minimale margin. Volgens de auteur wegen voor kortetermijntraders dan de positieve kanten van futures trading door.

Een overzicht van de verhandelbare markten en voorwaarden vindt u op de pagina over futures traden bij WH SelfInvest.s.

Tip: dit is onze meest populaire praktische gids:

Veelgestelde vragen (FAQ)

Wat betekent een futurespositie sluiten?

Een futurespositie sluiten betekent een openstaande positie afsluiten met een tegengestelde transactie in hetzelfde contract. Een longpositie sluit u door te verkopen, een shortpositie door terug te kopen. Daarna bestaan er geen verplichtingen uit het contract meer en staan winst of verlies vast. Kortetermijntraders sluiten hun posities bijna altijd lang voordat een expiratie of levering aan de orde is.

Wanneer moet u een future doorrollen?

Een future rolt u gewoonlijk door wanneer de liquiditeit van de aflopende naar de volgende contractmaand verschuift. Bij indexfutures gebeurt dat meestal enkele dagen vóór de expiratie, bij leverbare grondstoffenfutures vóór de eerste kennisgevingsdag. Wie te laat doorrolt, handelt in een dunner wordende markt met bredere spreads. De precieze datum vindt u in de kalender van de beurs of van uw broker.

Wat kost een rollover bij futures?

Een rollover kost de transactiekosten en spreads van twee transacties: het sluiten in de oude en het openen in de nieuwe contractmaand. Veel beurzen bieden daarvoor calendar spreads aan, waarmee beide delen in één order en meestal tegen een smallere spread worden uitgevoerd. Het koersverschil tussen de twee contractmaanden is daarentegen geen verlies, maar weerspiegelt rente, opslagkosten of dividenden.

Wat is mark-to-market bij futures?

Mark-to-market is de dagelijkse waardering van alle openstaande futuresposities tegen de afrekeningsprijs van de beurs. Winsten worden dagelijks op de rekening gecrediteerd, verliezen dagelijks gedebiteerd. Daardoor heeft een koersbeweging meteen invloed op het beschikbare kapitaal, ook als de positie nog openstaat. Daalt het saldo onder de vereiste margin, dan dreigt een margin call.

Wat is het verschil tussen initial margin en maintenance margin?

De initial margin is het bedrag dat u bij het openen van een futurespositie minimaal moet storten. De maintenance margin is de lagere drempel waar uw saldo tijdens de looptijd niet onder mag zakken. Daalt de rekening daaronder, dan moet u geld bijstorten of de positie verkleinen. Beide waarden legt de beurs vast, brokers mogen voor 's nachts aangehouden posities hogere percentages vragen.

Hoe herkent u een liquide futures contract?

Een liquide futures contract herkent u aan een hoog dagvolume, een grote open interest en een spread van meestal slechts één tick. Ook de diepte van het orderboek telt: liggen er op de beste koersen veel contracten, dan worden ook grotere orders zonder veel slippage uitgevoerd. Tot de meest liquide contracten behoren indexfutures zoals de E-mini S&P 500 en de DAX en grote rentefutures.

Wat is slippage bij futures trading?

Slippage is het verschil tussen de verwachte uitvoeringskoers en de werkelijk behaalde koers. Ze ontstaat vooral bij stop- en marketorders in snelle of illiquide markten en bij koerssprongen. Eén tick slippage kost bij de E-mini S&P 500 al 12,50 dollar per contract. Bij frequent handelen loopt dat op, daarom hoort slippage in elke kostenberekening.

Dit artikel verscheen oorspronkelijk in het Duitstalige TRADERS´ Magazin, editie 04/2009, en werd voor deze publicatie licht bewerkt en vertaald.