Gap trading met aandelen: neerwaartse gaps traden met RSI en limietorders

1. Wat is een gap in de aandelenhandel?

Een gap (koersgat) ontstaat wanneer de openingskoers boven de hoogste of onder de laagste koers van de vorige dag ligt. Lag de handelsrange van een aandeel de vorige dag bijvoorbeeld tussen 56 en 57 dollar, dan opent het aandeel de volgende dag met een gap als de eerste koers boven 57 dollar (opwaartse gap) of onder 56 dollar (neerwaartse gap) ligt. De voorbeurshandel blijft daarbij buiten beschouwing.

De belangrijkste begrippen van deze gap-tradingstrategie op een rij:

• Gap reversal: omkeer na een gap. De koers beweegt na de opening tegen de richting van de gap in, dus na een neerwaartse gap weer omhoog.
• RSI(2): de Relative Strength Index van Welles Wilder, berekend over slechts twee dagen. Hij schommelt tussen 0 en 100. Waarden onder 5 wijzen op een extreem oververkocht aandeel, waarden boven 95 op een extreem overgekocht aandeel.
• MA(3): het eenvoudige voortschrijdend gemiddelde van de slotkoersen van de laatste drie dagen.
• Limietorder: een kooporder die alleen tegen de opgegeven koers of lager wordt uitgevoerd. Bij gap trading ligt de limiet een vast percentage onder de openingskoers.
• Statistisch voordeel (edge): een regel behaalt over veel trades een positief gemiddeld rendement dat niet door toeval te verklaren is.

Veel tradingboeken tonen een of twee trades met gaps en verzekeren dat de strategie werkt. Soms is dat ook zo, maar in de praktijk is het meestal niet zo eenvoudig. Connors en Alvarez hebben daarom alle aandelengaps uit de periode 2001 tot 2011 in combinatie met een eenvoudige indicator onderzocht. Zo valt na te gaan of er statistisch significante voordelen bestonden en hoe groot die waren.

2. Hoe werkt gap trading met neerwaartse gaps?

Bij gap trading aan de longkant koopt u een al oververkocht aandeel wanneer het de volgende dag met een neerwaartse gap opent. Het idee om aandelen na een neerwaartse gap te kopen is niet nieuw. Interessant is wel de uitkomst van het onderzoek: gap reversals boden aan de longkant zonder indicatoren in de periode 2001 tot 2011 slechts relatief kleine voordelen.

Voegt men een eenvoudige indicator zoals de RSI(2) toe om de instap te bepalen, dan worden de statistische voordelen duidelijk groter. De indicator filtert de aandelen op de vraag of ze al vóór de gap oververkocht zijn. Aan de shortkant geldt het omgekeerde voor overgekochte aandelen.

De regels van de basisversie

De basisversie van de gap-tradingstrategie met aandelen volgt vier regels:

1. Liquiditeit: het aandeel noteert boven 5 dollar en heeft een gemiddeld handelsvolume van minstens 1.000.000 aandelen (gemiddelde over 21 dagen). Dat garandeert dat het aandeel liquide is.
2. Setup: de RSI(2) van het aandeel sluit vandaag onder 5. Het aandeel is daarmee oververkocht; sommige traders spreken bij dit niveau van extreem oververkocht.
3. Instap: de volgende dag koopt u het aandeel als het met een neerwaartse gap opent, dus onder de laagste koers van vandaag.
4. Uitstap: u verkoopt zodra het aandeel boven zijn voortschrijdend gemiddelde van de laatste drie dagen (MA(3)) sluit. Verdere uitstapvarianten volgen verderop.

Eerste resultaten: long- en shortkant

De auteurs onderzochten 19.948 neerwaartse gaps van aandelen met een handelsvolume van minstens een miljoen stuks die aan de regels voldeden. 66,15% van deze aandelen steeg daarna. De gemiddelde winst bedroeg 0,82% per trade, met uitstap bij een slotkoers boven de MA(3).

Ook aan de shortkant waren er statistische voordelen, maar ze waren kleiner. De regels werken analoog: de RSI(2) moet boven 95 sluiten om het aandeel als overgekocht te beschouwen, en de instap volgt bij een opwaartse gap. Van 2001 tot 2011 openden 22.979 aandelen die zo kwalificeerden boven de hoogste koers van de vorige dag. Daarvan daalde 63,95% daarna. De gemiddelde winst bedroeg 0,51% per trade, met uitstap bij een slotkoers onder de MA(3).

Twee dingen vallen op: er waren voordelen zowel aan de long- als aan de shortkant. En de voordelen namen toe zodra er een indicator bij kwam.

3. Hoe vergroot u de statistische voordelen bij gap trading?

De statistische voordelen konden op drie manieren worden vergroot: met een limietorder onder de openingskoers, met een minimale omvang van de gap en met een combinatie van beide.

1. Extra intradayzwakte afwachten: als de gap optreedt, koopt u het aandeel niet bij de opening, maar met een limietorder daaronder.
2. Gapgrootte vooraf vastleggen: hoe groter de gap, hoe groter waren de statistische voordelen.
3. Beide combineren: limietorder en vooraf vastgelegde gapgrootte samen leverden in de tests de grootste voordelen op.

Gaps traden met limietorders

Met een limietorder onder de openingskoers namen de statistische voordelen duidelijk toe nadat een aandeel een neerwaartse gap had gevormd (afbeelding 1). De regels voor de longkant luiden:

1. In aanmerking komt elk aandeel dat boven 5 dollar noteert en een gemiddeld handelsvolume van minstens 1.000.000 aandelen over 21 dagen heeft.
2. De RSI(2) van het aandeel sluit vandaag onder 5.
3. Vormt het aandeel de volgende dag een neerwaartse gap, dan koopt u met een limiet X% onder de openingskoers. Stel X = 1%: opent een aandeel op 40 dollar, dan wordt het met een limiet van 1% gekocht zodra de koers naar 39,60 dollar daalt.
4. De uitstap volgt zodra het aandeel boven zijn MA(3) sluit.

In de elf jaar van het onderzoek leverde deze regel 14.007 trades op. De limiet van 1% verhoogde de gemiddelde winst per trade van 0,82% voor alle gaps naar 1,21%. Tabel 1 laat zien dat de resultaten nog beter werden als de limiet verder werd vergroot.

Tabel 1: Variatie van de instaplimiet (uitstap boven of onder de MA(3), alle gapgroottes)

De voordelen bij het traden van reversals werden groter naarmate de instaplimiet verder van de openingskoers lag. Tegelijk nam het aantal trades af. Bron: Connors Research, 2012; testperiode 2001–2011, historische waarden.

Als deze resultaten toevallig waren, zou de grootte van de limietorder geen rol spelen. In werkelijkheid steeg de gemiddelde winst per trade echter van 1,21% bij een limiet van 1% naar 1,64% bij een limiet van 2% en naar 2,22% bij een limiet van 3%. De gemiddelde houdperiode lag daarbij onder drie dagen. Het kapitaal was dus maar kort gebonden.

De resultaten aan de shortkant kwamen overeen met die aan de longkant: de gemiddelde winst per trade steeg sterker naarmate de limiet groter was. Over vele duizenden aandelengaps in uiteenlopende marktfasen van 2001 tot 2011 werden de statistische voordelen groter naarmate de instaplimiet verder van de gap lag.

Zo vind je eenvoudig interessante aandelen.

4. Welke invloed heeft de grootte van de gap?

De grootte van de gap maakte in de tests een duidelijk verschil: hoe groter de gap, hoe hoger het gemiddelde rendement per trade. In de testperiode van elf jaar waren er talloze aandelengaps. Sorteert men ze op grootte, dan kan men zich concentreren op de gaps met de grootste historische voordelen. Dat is vooral zinvol op dagen met veel gaps.

Tabel 2 toont gaps die 1%, 2% en 3% of meer onder de laagste koers van de vorige dag lagen (short: boven de hoogste koers van de vorige dag). Voor alle tests werd bovendien een limietorder aangenomen die 1% onder de opening lag.

Een voorbeeld: de laagste koers van een aandeel lag gisteren op 50 dollar, en u handelt alleen aandelen met een gap van 3% of meer. Het aandeel moet dus op 48,50 dollar of lager openen. Dan plaatst u uw limietorder 1% onder de opening, hier dus op ongeveer 48,02 dollar. De uitstap volgt bij een slotkoers boven de MA(3) van het aandeel.

Tabel 2: Variatie van de gapgrootte (limietorder 1%, uitstap boven of onder de MA(3))

Hoe groter de gap, hoe hoger de gemiddelde rendementen, terwijl het aantal trades daalt. Bron: Connors Research, 2012; testperiode 2001–2011, historische waarden.

De resultaten tonen dat sorteren op gapgrootte over het geheel genomen tot grotere statistische voordelen leidde. Aan de longkant was de gemiddelde winst bij gaps vanaf 3% met 4,23% ongeveer drieënhalf keer zo hoog als bij alle gaps zonder rekening te houden met de grootte (1,21%). Oververkochte aandelen zijn sterker oververkocht naarmate de gap dieper is, en hun prestaties stegen duidelijk met een toenemende gapgrootte.

Aan de shortkant waren de statistische voordelen kleiner, maar in de testperiode toch positief. Dat geldt vooral als andere indicatoren en signalen op een gunstige kans wijzen. Over alle testresultaten heen gold: hoe groter de gap, hoe groter het statistische voordeel.

Het meest populaire rapport: De aandelen die wij (niet) kopen.

5. Welke uitstapvarianten zijn er bij gap trading?

Connors en Alvarez hebben vijf uitstapvarianten getest, met een houdperiode van enkele uren tot meerdere dagen:

Uitstap op de dag van instap (intraday-uitstap)

Op de dag van instap uitstappen betekent een daytradingpositie sluiten. U gaat long of short en stapt uit tegen de slotkoers. Het grote voordeel: er is geen overnachtingsrisico, dus geen risico op een nieuwe gap tegen de positie in. Het nadeel is dat reversals zich vaak over meerdere dagen uitstrekken en daytraders daardoor vaak te vroeg uitstappen.

Er bestaat niet één juiste manier van traden, maar er zijn er vele. Welke het best bij uw stijl past, beslist u zelf. De tests tonen echter dat gap reversals in de periode 2001 tot 2011 ook voor daytraders statistische voordelen boden.

Uitstap na de eerste hogere slotkoers (up close)

Bij de up close verkoopt u de positie op de eerste dag waarop de slotkoers boven de slotkoers van de vorige dag ligt; bij shorttrades geldt overeenkomstig de eerste lagere slotkoers (down close). Het concept is oorspronkelijk van Larry Williams. De testresultaten van deze methode overtuigden de auteurs steeds weer, omdat ze elegant is, goede resultaten oplevert en relatief weinig wordt gebruikt.

Een voorbeeld: de slotkoers op de dag vóór de aankoop lag op 20 dollar. De volgende dag ontstaat een gap en u koopt bijvoorbeeld op 19,50 dollar. Sluit het aandeel die dag boven 19,50 dollar, dan verkoopt u. Sluit het in plaats daarvan op 19,10 dollar, dan houdt u het aandeel tot de volgende dag. U sluit de positie pas als de slotkoers op 19,12 dollar of hoger ligt. Dat is dan de eerste hogere slotkoers, die in dit geval een verliestrade oplevert: volgens eigen berekening ongeveer −1,9% vóór kosten.

Uitstap bij een slotkoers boven de MA(3)

Bij de MA(3)-uitstap wacht u tot het aandeel boven zijn voortschrijdend gemiddelde van de laatste drie dagen sluit (bij shorttrades eronder). De auteurs vinden deze variant erg goed, omdat ze eenvoudig en snel is. Ze vormde ook de basis van tabel 1 en 2.

Uitstap bij RSI(2) boven 50

Bij deze variant wacht u tot de RSI(2) van het aandeel boven 50 sluit (bij shorttrades onder 50). Connors en Alvarez hebben tradingstrategieën met de RSI(2) in 2003 geïntroduceerd en in de jaren daarna talrijke studies erover gepubliceerd.

Uitstap bij RSI(2) boven 70

Bij deze uitstap wacht u tot de RSI(2) boven 70 sluit (bij shorttrades onder 30). Hij is vooral geschikt voor traders die bereid zijn iets meer risico te nemen, omdat de positie langer wordt aangehouden. In tabel 3 en 4 behaalde deze variant weliswaar meermaals de hoogste gemiddelde winst per trade. Gemeten aan de houdperiode en het winstpercentage scoorde ze echter zwakker dan de twee vorige varianten. Zo komt het beste long-setup volgens eigen berekening uit op ongeveer 1,0% per dag in positie (6,25% in 6,06 dagen), de MA(3)-uitstap daarentegen op ongeveer 2,1% per dag in positie (5,30% in 2,53 dagen), telkens vóór kosten. De langere uitstap stelt discretionaire traders die extra instrumenten gebruiken in staat posities langer aan te houden.

6. Welke gap-tradingsetups waren het succesvolst?

Het succesvolst waren setups met grote gaps, grote instaplimieten en een relatief lange houdperiode. Tabel 3 en 4 tonen geselecteerde combinaties van uitstapvariant, gapgrootte en instaplimiet, gesorteerd op gemiddelde winst per trade. Een gapgrootte van 0% betekent: alle gaps, zonder minimumgrootte.

Tabel 3: Geselecteerde testresultaten voor de longkant

De grootste voordelen traden op wanneer gaps en limieten het grootst waren en de posities daarna relatief lang werden aangehouden. Alle getoonde setups hadden in de periode 2001 tot 2011 een positief gemiddeld rendement. Bron: Connors Research, 2012; historische waarden.

Tabel 4: Geselecteerde testresultaten voor de shortkant

Aan de shortkant waren de voordelen gematigder. Ook hier lieten alle getoonde setups in de periode 2001 tot 2011 een positief gemiddeld rendement zien. Bron: Connors Research, 2012; historische waarden.

7. Welke risico's heeft gap trading?

Het grootste risico bij gap trading is een koersdaling die zich na de instap voortzet, want de geteste strategie werkt zonder stop-loss. De auteurs adviseerden in plaats daarvan het risico via opties te beperken en per trade slechts 1 tot 2% van het kapitaal te riskeren. Zonder stop bereikt u dat risico alleen via een navenant kleine positiegrootte.

Andere punten die u vóór gebruik moet kennen:

• Historische data: alle resultaten zijn afkomstig van Amerikaanse aandelen uit de jaren 2001 tot 2011. Hoe de regels zich in latere marktfasen gedragen, is daarmee niet aangetoond.
• Transactiekosten: het origineel vermeldt geen kosten, spreads en slippage. Juist bij kleine gemiddelde winsten wegen die zwaar. Bij veronderstelde kosten van 0,2% per round turn zou de daytrade met alle gaps (0,45%) volgens eigen berekening krimpen tot ongeveer 0,25%.
• Uitvoering van limietorders: in de backtest wordt een limiet uitgevoerd zodra de koers die bereikt. In de praktijk kan in snelle markten slechts een deel of helemaal niets worden uitgevoerd.
• Gaps tegen de positie in: 's nachts kan een aandeel opnieuw met een gap tegen u in openen, bijvoorbeeld na bedrijfsnieuws. Dan is het verlies groter dan verwacht.

Vereenvoudigd voorbeeld (volgens eigen berekening, vóór kosten): uw handelskapitaal bedraagt € 50.000 en u wilt hoogstens 1% riskeren, dus € 500. U rekent in gedachten met een ongunstige koersdaling van 10% na de instap. Dan mag de positie hoogstens € 5.000 waard zijn. Bij een instap op 48,02 dollar uit het voorbeeld hierboven (wisselkoers vereenvoudigd 1:1) zijn dat ongeveer 104 aandelen. Daalt het aandeel werkelijk met 10% naar ongeveer 43,22 dollar voordat er een uitstapsignaal komt, dan verliest u ongeveer € 500. Daalt het na slecht nieuws sterker, dan is het verlies navenant groter.

8. Strategieprofiel: gap trading

De belangrijkste parameters van de strategie op een rij:

Conclusie

Gap trading met aandelen liet in de test van Connors en Alvarez over de jaren 2001 tot 2011 aan beide kanten statistische voordelen zien. Elke in tabel 3 en 4 getoonde combinatie van instap en uitstap behaalde in die periode een positief gemiddeld rendement. De voordelen waren aan de longkant groter dan aan de shortkant. De auteurs verklaren dat doordat angst een sterkere emotie is dan hebzucht.

De drie knoppen waaraan u kunt draaien zijn de RSI(2)-filter, de gapgrootte en de instaplimiet. Hoe groter gap en limiet, hoe hoger de gemiddelde winst en hoe zeldzamer de signalen. Houd er wel rekening mee dat de strategie zonder stop-loss is getest en dat de cijfers historisch en zonder kosten zijn. Beperk het risico daarom via de positiegrootte.

Veelgestelde vragen (FAQ)

Wat is het verschil tussen een opwaartse en een neerwaartse gap?

Een opwaartse gap ontstaat wanneer een aandeel boven de hoogste koers van de vorige dag opent, een neerwaartse gap wanneer het onder de laagste koers van de vorige dag opent. Tussen beide dagen blijft er dan een koersgat in de grafiek. Voor de hier beschreven strategie telt alleen de reguliere handel. De voorbeurshandel blijft buiten beschouwing; bepalend is de eerste koers bij de opening.

Worden gaps altijd gesloten?

Nee, gaps worden niet altijd gesloten. Veel koersgaten vullen zich weliswaar in de dagen erna, maar andere blijven blijvend open, bijvoorbeeld na belangrijk bedrijfsnieuws. De hier beschreven strategie rekent daarom niet op het volledig sluiten van de gap, maar alleen op een korte tegenbeweging. De uitstap volgt volgens vaste regels, zoals een slotkoers boven de MA(3).

Waarom gebruikt de gapstrategie de RSI met slechts twee dagen?

De RSI(2) reageert zeer snel en toont kortetermijnoverdrijvingen duidelijk. Waarden onder 5 kenmerken een extreem oververkocht aandeel, waarden boven 95 een extreem overgekocht aandeel. Voor korte tegenbewegingen over enkele dagen is deze korte periode geschikter dan de klassieke RSI over 14 dagen, die duidelijk trager op zulke extremen reageert.

Werkt gap trading ook met Europese aandelen?

Dat is niet aangetoond, want de backtest omvatte Amerikaanse aandelen uit de jaren 2001 tot 2011. Het basisidee, oververkochte aandelen na een neerwaartse gap kopen, is naar andere markten over te brengen. Liquiditeit, handelstijden en het gedrag van gaps verschillen echter. Test de regels daarom eerst met eigen tests of op een demorekening voordat u echt kapitaal inzet.

Heb ik bij gap trading een stop-loss nodig?

Een stop-loss maakt geen deel uit van de geteste regels, maar dan moet u het risico op een andere manier beperken. De auteurs adviseerden opties en een risico van 1 tot 2% van het kapitaal per trade. Wie zonder stop handelt, moet de positie zo klein kiezen dat ook een sterke koersdaling te dragen blijft. Een stop kan bij gaps overigens ook tegen een slechtere koers worden uitgevoerd.

Is gap trading geschikt voor beginners?

Gap trading is slechts beperkt geschikt voor beginners. De regels zijn weliswaar duidelijk, maar vragen dagelijkse voorbereiding, het snel plaatsen van orders bij de opening en gedisciplineerd risicobeheer. Anticyclisch dalende aandelen kopen is psychologisch veeleisend. Oefen de werkwijze daarom eerst zonder kapitaal in te zetten en handel in het begin alleen kleine posities.

Hoeveel gap-tradingsignalen zijn er per jaar?

Dat hangt sterk af van de filters. In de test leverden een limiet van 1% en alle gapgroottes 14.007 longtrades op in elf jaar, dus ongeveer 1.270 per jaar op de hele Amerikaanse aandelenmarkt. Met gaps vanaf 3% waren het nog maar 2.139 trades, bijna 200 per jaar. Strengere filters leveren dus hogere gemiddelde winsten op, maar duidelijk minder signalen.

Dit artikel van Larry Connors en Cesar Alvarez verscheen oorspronkelijk in het Duitstalige TRADERS´ Magazin, editie 09/2013, als deel 2 van de serie 'Gap trading met aandelen – de beste strategieën van tradinglegende Larry Connors', en werd voor deze publicatie licht bewerkt, aangevuld met begripsverklaringen, rekenvoorbeelden en risico-inschattingen en vertaald.