Pivotpunten in daytrading.

Pivotpunten in daytrading: met pivotzones de kracht en zwakte van de dag inschatten

Pivotpunten behoren tot de klassieke concepten in daytrading. Uit het koersverloop van een markt worden steun- en weerstandszones voor de volgende dag afgeleid. Onderzoek van J. T. Jackson naar pivotzones op de Amerikaanse markten wees er in de jaren 1990 op dat de koerszones van de volgende dag zo kunnen worden afgebakend.

Dit artikel legt uit hoe de zes pivotzones worden bepaald en welke instap-uitstap combinaties voor daytrades kunnen dienen.

Een Multi-Markt rekening openen

Een trading rekening openen


Samengevat


1. Pivotpunten worden berekend uit de hoogste koers, de laagste koers en de slotkoers van de vorige dag.

2. Vijf lijnen – de pivotlijn, twee weerstanden en twee steunen – verdelen de komende handelsdag in zes zones.

3. Onderzoek op de Amerikaanse beurzen liet zien dat de koers ongeveer 80% van de tijd in de middelste zones 3 en 4 bleef. Dat zijn historische waarden, geen garantie voor de toekomst.

4. Elke dag kan worden beschreven als een cijferreeks (de zone van opening, hoogste koers, laagste koers en slotkoers). Samen met de slotzone van de vorige dag ontstaat een uitstap-instap combinatie die statistisch kan worden uitgewerkt.

5. Uit opvallende combinaties zijn instappen, koersdoelen en stops af te leiden – bijvoorbeeld een koop instap in zone 4 bij de combinatie 3-3.

Open een rekening.


1. Wat zijn pivotpunten en pivotzones?

Pivotpunten zijn vijf lijnen die uit de koersen van de vorige dag worden berekend en elke handelsdag in zes zones verdelen. Basis voor de berekening van een handelsdag zijn de hoogste koers, de laagste koers en de slotkoers van de vorige dag. Het midden van de zones, dus de grens tussen zone 3 en zone 4, vormt de pivotlijn. Alle andere zones volgen uit de ligging van deze middenlijn en de ligging van de hoogste en laagste koers van de vorige dag.

De buitenste extreme zones (zone 6 en zone 1) zijn naar boven en naar beneden open, alle andere zones zijn aan beide kanten begrensd. Het vaakst – in het onderzoek van Jackson ongeveer 80 procent van de tijd – bleef de koers in de middelste zones 3 en 4. Op basis van dit eerdere onderzoek ging men ervan uit dat in de loop van de dag met een kans van ongeveer 50 procent zone 5 of zone 2 wordt bereikt en met een kans van ongeveer 20 procent een van de extreme zones 1 of 6. Deze waarden beschrijven Amerikaanse markten in de jaren 1990; ze zijn geen garantie voor de toekomst en gelden niet automatisch voor andere markten.

Het woord „pivot” (draai- of scharnierpunt) beschrijft het idee dat de markt zich rond deze waarde oriënteert. De formules in dit artikel zijn de klassieke floor-trader-pivots, die oorspronkelijk door vloerhandelaren op de termijnbeurzen werden gebruikt.

2. Hoe worden pivotpunten berekend?

De pivotlijn is het gemiddelde van de hoogste koers, de laagste koers en de slotkoers van de vorige dag; de andere vier lijnen ontstaan door de pivotlijn te verrekenen met de hoogste koers, de laagste koers of de bandbreedte van de vorige dag. De afbeelding toont de zones en de bijbehorende formules.

Schema van de zes pivotzones: zone 6 boven tot zone 1 onder, gescheiden door vijf gestippelde lijnen R2 = pivot + (H − L), R1 = 2 × pivot − L, rood gemarkeerd pivot = (H + L + C) / 3, S1 = 2 × pivot − H en S2 = pivot − (H − L); zone 6 naar boven en zone 1 naar beneden open.
Afbeelding 1: Berekening van de pivotzones. H, L en C staan voor de hoogste koers, de laagste koers en de slotkoers van de vorige dag. De pivotlijn scheidt zone 3 en zone 4; de extreme zones 1 en 6 zijn naar beneden en naar boven open. Bron: TRADERS.
Lijn Formule Grens tussen
R2 (tweede weerstand) pivot + (hoogste koers vorige dag − laagste koers vorige dag) zone 5 en zone 6
R1 (eerste weerstand) 2 × pivot − laagste koers vorige dag zone 4 en zone 5
Pivotlijn (hoogste koers + laagste koers + slotkoers vorige dag) / 3 zone 3 en zone 4
S1 (eerste steun) 2 × pivot − hoogste koers vorige dag zone 2 en zone 3
S2 (tweede steun) pivot − (hoogste koers vorige dag − laagste koers vorige dag) zone 1 en zone 2

De aanduidingen R1/R2 (van „resistance”, weerstand) en S1/S2 (van „support”, steun) zijn in veel grafiekprogramma's gebruikelijk. Volgens eigen berekening volgt uit de formules een vaste symmetrie: zone 4 en zone 2 zijn even breed (telkens pivot min laagste koers van de vorige dag), net als zone 3 en zone 5 (telkens hoogste koers van de vorige dag min pivot). Ligt de slotkoers van de vorige dag dicht bij de hoogste koers, dan schuift de pivotlijn omhoog en worden de zones daarboven smaller.

Rekenvoorbeeld met de DAX-future

Een rekenvoorbeeld laat zien hoe de pivotpunten voor een handelsdag ontstaan. Stel dat de DAX-future de vorige dag een hoogste koers van 13.820 punten had, een laagste koers van 13.540 punten en een slotkoers van 13.600 punten (hypothetische waarden, eigen berekening):

Lijn Berekening Waarde (afgerond)
Pivot (13.820 + 13.540 + 13.600) / 3 13.653
R1 2 × 13.653,3 − 13.540 13.767
R2 13.653,3 + 280 13.933
S1 2 × 13.653,3 − 13.820 13.487
S2 13.653,3 − 280 13.373

Zone 4 loopt in dit voorbeeld van 13.653 tot 13.767 punten (ongeveer 113 punten breed), zone 3 van 13.487 tot 13.653 punten (ongeveer 167 punten). Zone 5 is met ongeveer 167 punten even breed als zone 3, zone 2 met ongeveer 113 punten even breed als zone 4.

Daggrafiek van de DAX-future van 4 tot 27 februari 2020 met gekleurde punten voor de dagelijkse pivotpunten: stijging van ongeveer 13.000 naar bijna 13.800 punten tot half februari, daarna een sterke daling met rode kaarsen naar ongeveer 12.000 punten tot 27 februari.
Afbeelding 2: Pivotpunten in de daggrafiek van de DAX-future in februari 2020. In kleur gemarkeerd zijn de pivotpunten waarmee de afzonderlijke zones kunnen worden bepaald: geel R2, groen R1, zwart de pivotlijn, grijs S1, blauw S2. Deze weergave is in vrijwel elk gangbaar grafiekprogramma mogelijk. Bron: TRADERS.

Open een daytrading rekening

Broker voor actieve beleggers

Klik hier

Rekening om op te traden openen.

3. Hoe beschrijft u een handelsdag met pivotzones?

Een handelsdag beschrijft u met een combinatie van vier cijfers – afhankelijk van de zones waarin de opening, de hoogste koers, de laagste koers en de slotkoers liggen. Voorbeeld: opening in zone 3, hoogste koers in zone 5, laagste koers in zone 2 en slotkoers in zone 4. Dat geeft de cijferreeks 3524. Daaraan voegt u nog de slotzone van de vorige dag toe, die bijvoorbeeld zone 4 was, en dan krijgt u 4 – 3524.

De slotkoers verraadt daarbij de kracht van de dag:

Slotkoers in Inschatting van de handelsdag
Zone 6 extreem sterke dag
Zone 5 sterke dag
Zone 3 of 4 neutrale dag
Zone 2 zwakke dag
Zone 1 extreem zwakke dag

4. Wat is een close-opencombinatie?

Een close-opencombinatie koppelt de zone waarin de vorige dag sloot aan de zone waarin de nieuwe dag opent. Voor de daytrader is het bijzonder interessant om deze combinaties te onderzoeken en statistisch uit te werken. In totaal zijn er 36 close-opencombinaties mogelijk, van 1-1 tot 6-6. Daarvan kunt u de combinaties 1-1, 1-6, 6-1 en 6-6 schrappen, omdat ze in de praktijk zo goed als nooit voorkomen. Er blijven 32 combinaties over.

Voor de afzonderlijke close-opencombinaties worden de volgende kansen bepaald:

  • de kans dat een bepaalde zone in de loop van de handelsdag wordt bereikt
  • de kans dat de markt in deze zone steun of weerstand vindt

Wanneer geldt een zone als steun of weerstand?

Een zone geldt als steun wanneer de laagste koers van de dag in deze zone ligt, maar de markt in een hogere zone sluit – bijvoorbeeld 3423 (opening zone 3, hoogste koers zone 4, laagste koers zone 2, slotkoers zone 3). Dat betekent dat de markt steun vond in zone 2. Omgekeerd betekent weerstand dat de markt een bepaalde zone bereikt, maar in een lagere zone sluit. Bijvoorbeeld 3533: de markt vond weerstand in zone 5.

Het doel is close-opencombinaties te vinden waarbij duidelijke kansen op weerstand of steun in afzonderlijke zones bestaan. De voorbeelden in de afbeeldingen verderop tonen close-opencombinaties waarbij zulke opvallende patronen naar ervaring optraden.

Zo vind je eenvoudig interessante aandelen.

5. Hoe kunt u pivotzones in daytrading handelen?

Pivotzones kunt u handelen door bij opvallende close-opencombinaties in te stappen in de richting van de zwakke weerstanden of steunen en de volgende zone als koersdoel te gebruiken. Interessant is bijvoorbeeld de close-opencombinatie 3-3. Wordt zone 4 bereikt, dan is de kans op weerstand daar relatief klein. Hier zou bijvoorbeeld een longinstap met een stop-buy-order mogelijk zijn zodra zone 4 wordt bereikt, met een koersdoel in zone 5. De stop-loss zou u in dat geval onder de laagste koers van de dag plaatsen.

Ook zones met duidelijke zwakte kunnen worden verhandeld. Bij de close-opencombinatie 4-3 is bijvoorbeeld zone 2 erg zwak. Wordt die bereikt, dan is het eerder onwaarschijnlijk dat de markt daar steun vindt. Hier zou een shortinstap met een stoporder in zone 2 mogelijk zijn, met een koersdoel in zone 1. De stop-loss zou u in dit geval boven de hoogste koers van de dag plaatsen.

Hoe pivotlijnen zich in de intradaygrafiek gedragen en waar stoporders zouden liggen, kunt u zonder kapitaalinzet probereb in de gratis NanoTrader demo van WH SelfInvest.

Praktijkvoorbeeld: longinstap bij de combinatie 3-3

Een praktijkvoorbeeld met de waarden uit het rekenvoorbeeld toont de kans en het risico van zo'n daytrade. De vorige dag sloot op 13.600 punten in zijn zone 3, de nieuwe dag opent op 13.610 punten eveneens in zone 3 (13.487 tot 13.653 punten, combinatie 3-3), de laagste koers van de dag tot nu toe ligt op 13.560 punten. Verhandeld wordt één DAX-futurecontract; één indexpunt is 25 euro waard (hypothetisch voorbeeld, eigen berekening, vóór kosten, tenzij anders vermeld):

Positie Waarde
Instap (stop-buy net boven de pivotlijn, begin zone 4) 13.654
Koersdoel (grens zone 5, R1) 13.766
Stop (onder de laagste koers van de dag) 13.559
Kans 112 punten = € 2.800
Risico 95 punten = € 2.375
Risico-rendementsverhouding ongeveer 1,2 op 1

Verliesscenario: keert de markt na de instap en daalt hij onder de laagste koers van de dag, dan wordt de stop geactiveerd. Met een veronderstelde slippage van 2 punten en € 10 kosten voor aan- en verkoop zou het verlies ongeveer € 2.435 per contract bedragen. Bij een snelle beweging of een koersgat kan de stop veel slechter worden uitgevoerd – 30 punten extra betekenen al ongeveer € 3.135. Omdat de risico-rendementsverhouding maar ongeveer 1,2 is, moet zo'n aanpak over veel trades in meer dan ongeveer 47 procent van de gevallen het koersdoel bereiken om na kosten niet te verliezen (winst € 2.790 na kosten tegenover verlies € 2.435; eigen berekening) – koersgaten verschuiven deze drempel nog verder omhoog. Of de zonestatistiek dat op de eigen markt waarmaakt, kunt u alleen met actuele gegevens controleren. Informatie over de futureshandel vindt u op de pagina over futures handelen bij WH SelfInvest.

Gratis trading demo rekening

6. Welke close-opencombinaties vallen op?

Opvallend zijn vooral combinaties waarbij de vorige dag in een extreme zone sloot of de nieuwe dag duidelijk verwijderd van de slotkoers van de vorige dag opent. De volgende schema's tonen telkens links de vorige dag met zijn zones en rechts de nieuwe handelsdag met de opnieuw berekende zones.

Schema close-open 1-3: links de vorige dag met dalende kaarsen en slotkoers in zone 1, rechts de nieuwe dag met opening in zone 3, terugval tot in zone 1 en daarna herstel met groene kaarsen tot aan de grens van zone 3 en zone 4.
Afbeelding 3: Close-opencombinatie 1-3. De vorige dag was extreem zwak en de slotkoers ligt in zone 1. In dat geval is zone 3 de meest voorkomende openingszone van de volgende dag. Bereikt de koers de volgende dag echter opnieuw zone 1, dan was er in de historische analyses een grote kans dat de markt in een hogere zone (dus minstens in zone 2) sluit. Het zou dus mogelijk zijn om naar tekenen van een omkeer te zoeken zodra zone 1 is bereikt, een longpositie te openen en die bij het einde van de handelsdag weer te sluiten. Bron: TRADERS.
Schema close-open 1-4: links de vorige dag met een sterke koersdaling en slotkoers in zone 1, rechts de nieuwe dag met een hogere opening in zone 4 en daarna een daling tot in zone 3.
Afbeelding 4: Close-opencombinatie 1-4. Ook hier is de vorige dag extreem zwak, want de markt sluit in zone 1. De volgende dag opent de markt duidelijk hoger in zone 4. In de historische analyses was er een grote kans dat in de loop van de dag minstens zone 3 wordt bereikt. U zou dus naar een shortinstap in zone 4 kunnen zoeken, de stop in zone 5 plaatsen en de positie in zone 3 of zone 2 sluiten. Bron: TRADERS.
Schema close-open 4-3: links een neutrale vorige dag met slotkoers in zone 4, rechts de nieuwe dag met opening in zone 3, stijging met een lange lont tot in zone 5 en daarna een sterke daling met rode kaarsen tot in zone 2.
Afbeelding 5: Close-opencombinatie 4-3. De vorige dag was neutraal en de markt sluit in zone 4. De volgende dag opent hij rond de slotkoers van de vorige dag of iets lager, namelijk in zone 3. Werd zone 5 vervolgens bereikt, dan was er in de historische analyses een grote kans dat de markt daar de hoogste koers van de dag vormt en in een lagere zone sluit. U zou dus in zone 5 naar een shortinstap kunnen zoeken, de stop in zone 6 plaatsen en de positie bij het einde van de handelsdag sluiten. Bron: TRADERS.
Combinatie Uitgangssituatie Waarneming Mogelijke aanpak
1-3 vorige dag extreem zwak, opening in zone 3 bereikt de koers opnieuw zone 1, dan sloot de markt vaak minstens in zone 2 long na omkeersignaal in zone 1, sluiten bij het einde van de handelsdag
1-4 vorige dag extreem zwak, hogere opening in zone 4 in de loop van de dag werd vaak minstens zone 3 bereikt short in zone 4, stop in zone 5, doel zone 3 of 2
4-3 vorige dag neutraal, opening op of onder de slotkoers van de vorige dag in zone 3 wordt zone 5 bereikt, dan vormde de markt daar vaak de hoogste koers van de dag short in zone 5, stop in zone 6, sluiten bij het einde van de handelsdag
4-3 zoals hierboven zone 2 bood zelden steun short met stoporder in zone 2, doel zone 1, stop boven de hoogste koers van de dag
3-3 vorige dag en opening neutraal zone 4 bood zelden weerstand long met stop-buy in zone 4, doel zone 5, stop onder de laagste koers van de dag

De waarnemingen zijn gebaseerd op de historische analyses uit de jaren 1990; ze zijn geen garantie voor de toekomst.

7. Welke varianten van de pivotaanpak zijn er?

Een vergelijkbare en wat uitgebreidere aanpak is bekend van Robert Krausz. Daarbij spelen ook Fibonacci-verhoudingen mee, waarmee weerstands- en steunbanden binnen de afzonderlijke zones worden geconstrueerd. Aan de hand van deze banden worden voor bepaalde close-opencombinaties kansen berekend dat deze banden standhouden als steun of weerstand.

Kenmerk Pivotzones volgens Jackson Uitgebreide aanpak volgens Krausz
Databasis hoogste koers, laagste koers, slotkoers van de vorige dag hoogste koers, laagste koers, slotkoers van de vorige dag
Structuur vijf lijnen, zes zones zones plus banden uit Fibonacci-verhoudingen
Analyse close-opencombinatie, bereiken van zones, steun/weerstand kans dat een band standhoudt
Toepassing inschatting van de dagkracht, instappen, doelen, stops fijnere indeling binnen de zones

Het meest populaire rapport: De aandelen die wij (niet) kopen.

8. Profiel: pivotzones in daytrading

Kenmerk Beschrijving
Aanpak dagprognose van steun en weerstand uit de koersen van de vorige dag
Tijdshorizon daytrading, berekening eenmaal per dag
Berekening pivot = (H + L + C) / 3; R1, R2, S1, S2 uit pivot, hoogste en laagste koers van de vorige dag
Signaalbasis close-opencombinatie (slotzone vorige dag, openingszone nieuwe dag)
Instap bijv. stoporder bij het bereiken van een zone met een kleine kans op weerstand of steun
Doel volgende zone of einde van de handelsdag
Stop voorbij de laagste of hoogste koers van de dag of in de volgende zone
Markten in het voorbeeld DAX-future (daggrafiek februari 2020)
Grenzen kansen uit de jaren 1990, interessante combinaties zeldzaam, kosten en slippage

Conclusie

Pivotpunten en de daaruit afgeleide pivotzones bieden een eenvoudige, dagelijks opnieuw berekende structuur om de kracht of zwakte van een handelsdag in te schatten. De hier voorgestelde aanpak gaat ervan uit dat daytradekansen vaak ontstaan uit een duidelijk verschil tussen de slotkoers van de vorige dag en de openingskoers. De echt interessante close-opencombinaties komen echter maar zelden voor, en de in de jaren 1990 berekende kansen moeten met voorzichtigheid worden bekeken. Toch kan de aanpak een interessante extra techniek zijn in combinatie met andere technische handelsbenaderingen zoals koerspatronen, de stochastic of Fibonacci-retracements.

Daarnaast kan het regelmatig vastleggen en analyseren van deze gegevens helpen om na verloop van tijd een beter overzicht te krijgen van waar de markt zich bevindt en de kracht of zwakte van een handelsdag in te schatten. Ook kan deze aanpak helpen om stopniveaus en koersdoelen systematisch te bepalen en posities gestructureerder te beheren.

Of de zones op de markt die u voorkeur heeft goed met pivotpunten werken, kunt u testen in de gratis NanoTrader demo. Wie indexfutures zoals de DAX of de Nasdaq wil handelen, vindt de parameters van alle futures op deze pagina.

Test het NanoTrader platform

Indrukwekkende AI functies

Klik hier

Demo om trading te testen met virtueel geld.

Veelgestelde vragen (FAQ)

Hoe berekent u pivotpunten?

Pivotpunten berekent u uit de hoogste koers, de laagste koers en de slotkoers van de vorige dag. De pivotlijn is het gemiddelde daarvan: (hoog + laag + slot) / 3. De eerste weerstand R1 is 2 × pivot − laag, de eerste steun S1 is 2 × pivot − hoog. R2 en S2 liggen telkens een volledige bandbreedte van de vorige dag (hoog min laag) boven of onder de pivotlijn.

Welke tijdseenheid is geschikt voor pivotpunten?

Voor daytraders worden pivotpunten meestal berekend op basis van de daggrafiek en weergegeven in de intradaygrafiek. De lijnen blijven dan de hele handelsdag gelijk en worden de volgende ochtend opnieuw bepaald. Swingtraders gebruiken dezelfde formules vaak met week- of maandgegevens om steun- en weerstandszones op langere termijn te verkrijgen.

Welke koersgegevens gebruikt u bij futures voor de berekening?

Bij futures gebruikt u doorgaans de hoogste koers, de laagste koers en de slotkoers van de betreffende handelssessie van de vorige dag. Omdat veel contracten bijna de klok rond worden verhandeld, verschillen de waarden naargelang de hele sessie of alleen de hoofdsessie wordt meegenomen. Belangrijk is één variant te kiezen en die bij berekening en analyse consequent aan te houden.

Wat betekent een slotkoers in een extreme zone?

Een slotkoers in zone 1 of zone 6 kenmerkt een extreem zwakke of extreem sterke handelsdag. Zulke dagen zijn zeldzaam, omdat de koers daarvoor voorbij de tweede weerstands- of steunlijn moet lopen. Voor de volgende dag zijn ze interessant, want combinaties zoals 1-3 of 1-4 toonden in de historische analyses opvallende patronen – zonder garantie voor de toekomst.

Hoe betrouwbaar zijn pivotzones?

Pivotzones leveren kansen op, geen zekere voorspellingen. De bekende waarden – ongeveer 80 procent van de tijd in de zones 3 en 4 – komen uit onderzoek op Amerikaanse markten in de jaren 1990. Markten, handelstijden en deelnemers zijn sindsdien veranderd. Wie de aanpak wil gebruiken, zou de frequenties met actuele gegevens op de eigen markt moeten natellen en de kosten moeten meerekenen.

Kunt u pivotpunten combineren met andere indicatoren?

Pivotpunten zijn goed te combineren met andere technische hulpmiddelen, zoals koerspatronen, de stochastic of Fibonacci-retracements. De zones geven daarbij het kader aan waarin een signaal plaatsvindt, bijvoorbeeld een omkeerpatroon in zone 1 na een extreem zwakke vorige dag. Het extra signaal kan helpen om het instapmoment binnen een zone nauwkeuriger te bepalen.

Waar plaatst u de stop bij het handelen met pivotzones?

De stop plaatst u bij het handelen met pivotzones meestal voorbij de laagste of hoogste koers van de dag tot nu toe of in de volgende zone tegen de handelsrichting in. Bij een shortinstap in zone 5 zou de stop dus in zone 6 liggen. Belangrijk is de risico-rendementsverhouding vooraf te berekenen, want de afstanden tussen de zones zijn vaak niet groot.

Dit artikel verscheen eerst in het Duitstalige TRADERS´ Magazin, uitgave 04/2020. Het werd voor publicatie licht bewerkt en vertaald.

Handel met pivotpunten bij een broker voor actieve beleggers

"Jullie support is echt geweldig, ik ken dit alleen van grote bedrijven zoals Amazon! De uitleg is echt geweldig, bedankt." – Sebastiaan


Start met trading

Start met trading

Open snel en eenvoudig je rekening

Bespaar veel geld

100 gratis trading strategieën

Legendarische service

Open nu een rekening

Legendarische service

Onze futures specialisten zijn 14 uur per dag bereikbaar. U contact opnemen via telefoon, e-mail of chat. U wordt altijd direct geholpen, er is geen wachttijd. WH SelfInvest is bekend voor een legendarische service.

Actief beleggen leren

Ook als u nog geen klant bent, kunt u al deelnemen aan een beperkt aantal gratis webinars. Een overzicht vindt u in de kalender.


De juiste keuze

Kantoren WH SelfInvest.

WH SELFINVEST S.A., opgericht in 1998, heeft een broker vergunning (nr. 42798), een commissionaire vergunning (nr. 36399) en een vermogensbeheer vergunning (nr. 1806) uitgereikt door het Luxemburgse Ministerie van Financiën. Het bedrijf staat onder toezicht van de “Commission de Surveillance du Secteur Financier". Gebaseerd op een Europees paspoort heeft het bedrijf: een bijkantoor in Frankrijk (Nr. 18943 acpr) dat eveneens onderworpen is aan het toezicht van de "Autorité de Contrôle Prudentiel et de Résolution" (ACPR) en de "Banque de France" en een bijkantoor in Duitsland (nr. 122635) dat eveneens onderworpen is aan het toezicht van de "Bundesanstalt für Finanzdienstleistungsaufsicht" (BAFIN). Verder heeft WH SelfInvest een representatiekantoor in Zwitserland dat eveneens onderworpen is aan het toezicht van de "Swiss Financial Market Supervisory Authority" (FINMA), en representatiekantoren, op basis van het Europees paspoort, in België en Nederland die aangemeld zijn bij de bevoegde autoriteiten.